Çam Balı Nedir?
Balın çoğu çiçek nektarından yapılır. Çam balı ise bir salgı balıdır: kızılçam ağaçlarında yaşayan Basra böceği (Marchalina hellenica) ağacın özsuyunu emer ve fazlasını tatlı bir salgı olarak dala bırakır. Arılar bu salgıyı toplar, kovana taşır ve bala dönüştürür. Türk Gıda Kodeksi de bu balı kaynağına göre "çam balı" olarak adlandırır. Kaynak farklı olduğu için sonuç da farklıdır: çam balı çiçek balından daha koyu renklidir, daha az tatlı gelir ve kokusunda reçineyi andıran odunsu bir iz taşır.
Kovanlar Nereye Gidiyor?
Kooperatif ortaklarımızın kovanları her yıl ağustos başında Balıkesir'in Balya ilçesindeki ve Kaz Dağları'ndaki kızılçam ormanlarına taşınır. Basra böceğinin salgısı yaz sonu ve sonbaharda artar; kovanlar bu dönem boyunca ormanda kalır ve kasımda geri getirilir. Arıcı ortaklarımızdan biri de kooperatif başkanımız Şenol Uzan'dır. Bal, petek gözlerinin çoğu sırlandığında süzülür ve kooperatife gelir.
Isıtılmadan Kavanoza
Süzülen bal ısıl işlem görmeden 830 gramlık cam kavanozlara doldurulur. Isıtılmayan bal, kendi kokusunu ve kıvamını olduğu gibi korur. Bunun bir sonucu da her yılın balının bir öncekinden biraz farklı çıkmasıdır. Salgının yoğunluğu, o yılın yağışı ve sıcaklığı balın rengine ve tadına yansır; bir yıl daha koyu, başka bir yıl biraz daha açık olabilir.
Çam Balı Neden Geç Kristalleşir?
Kristalleşme, balın içindeki şekerlerin zamanla katılaşmasıdır ve bir bozulma değildir. Çam balı yapısı gereği çiçek ballarından çok daha geç kristalleşir, aylarca akışkan kalabilir. Kavanozda yine de tanelenme görürseniz kapağı kapalı kavanozu 40 dereceyi geçmeyen ılık bir su banyosuna koyun ve ara ara çevirin. Kaynar su ya da mikrodalga kullanmayın; yüksek sıcaklık balın kokusunu bozar.
Kahvaltıda Çam Balı
En sade hâliyle bir kaşık bal, sıcak ekmek ve tereyağı ile yenir. Çam balının hafif tatlılığı tereyağının kremsi tadını bastırmaz. Kaymağın, lor peynirinin ya da süzme yoğurdun üzerine gezdirilen bal da bilinen bir kahvaltı tabağıdır.
Ballı tahin için bir kaşık tahin ile bir kaşık balı küçük bir kapta karıştırın. Önce balı koyup üzerine tahin eklerseniz karıştırmak kolaylaşır. Çam balının odunsu kokusu tahinin kavrulmuş susam tadıyla iyi anlaşır.
Mutfakta Başka Nerede?
Çam balı salata soslarında limonla ve zeytinyağıyla birlikte hafif bir tatlılık verir. Fırında pişen sebzelerin, özellikle havuç ve balkabağının üzerine son dakikada gezdirildiğinde parlak bir yüzey bırakır. Sıcak içeceklere eklenecekse içeceğin biraz soğumasını bekleyin; ılık çaya ya da süte karıştırılan bal kokusunu korur.
Çam Balı ile Çiçek Balı Arasındaki Fark
İkisi de bal ama kaynakları farklıdır. Çiçek balında arı çiçeğin nektarını toplar; çam balında ise kızılçamın dallarındaki salgıyı. Bu fark renkte, tatta ve kıvamda görülür. Çiçek balı genellikle daha açık renkli ve daha tatlıdır, birkaç ay içinde kristalleşmeye başlar. Çam balı koyu kehribar ile kahve arasında bir renktedir, tatlılığı daha hafiftir ve aylarca akışkan kalır. Kokusunda çiçeksi değil, reçineyi ve odunu hatırlatan bir iz vardır.
Bal Neden Her Yıl Farklı?
Basra böceğinin salgısı yıldan yıla değişir. Yağışlı bir baharın ardından salgı bol olur, kurak yıllarda azalır. Salgı azaldığında arılar çevredeki çiçeklerden de nektar toplar ve bal biraz daha açık renkli çıkabilir. Bu yüzden kavanozdaki balın tonu ve kokusu hasattan hasada hafifçe değişir. Farkı en iyi, iki farklı yılın balını yan yana tadınca anlarsınız.
830 Gram Kimler İçin?
Her sabah kahvaltıda bal kullanan kalabalık bir ev için 830 gramlık kavanoz birkaç haftalık bir miktardır. Kaşıkla almak kolay olsun diye ağzı geniştir. Daha az kullananlar ya da balı yanında taşımak isteyenler için aynı bal sıkma şişede de satılır.
Çam Balı Nasıl Saklanır?
Bal için en uygun yer 15 ile 20 derece arasındaki serin ve karanlık bir dolaptır. Buzdolabına koymayın; soğuk, kristalleşmeyi hızlandırır. Kapağı her kullanımdan sonra sıkıca kapatın ve kavanoza ıslak kaşık sokmayın. Nem çeken bal kıvamını kaybedebilir.
Kooperatifin belgeleri sertifikalar sayfasında yer alır. Bal türlerinin adlandırılması Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği ile belirlenir; tebliğe T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı sitesinden ulaşabilirsiniz.
Kooperatifin Notu: Kristalleşirse kavanozu 40 dereceyi geçmeyen ılık suda bekletin; kaynar su ve mikrodalga kullanmayın. Buzdolabına koymayın, serin ve karanlık bir dolapta saklayın. Sıcak içeceklere, içecek biraz soğuduktan sonra ekleyin.





Melih Gunal –
denedim test ettim bence güzel ve kaliteli bir bal bende arıcılıkla uğraşıyordum doğal alabilirsiniz